Vierde druk, Veen, uitgevers, Utrecht / Antwerpen 1983

Vuyk – Reis naar het vaderland, 20-21

[Bandung 1A – GEBEO] 

Zo werkte de telefoondienst tien jaar eerder ook. Driemaal per week geen verbinding, via buren de storingsdienst opbellen en dan maar wachten tot een monteur zou komen. Je kon ook, als je de weg wist, een onofficieel maandabonnement nemen en dan kwam de man binnen het uur. Soms ging het een week goed en dan weer dagen achter elkaar mis. Er gingen geruchten dat die storingen als extra bijverdienste werden gearrangeerd en datzelfde verhaal werd over het electriciteitsbedrijf verteld. De belangrijkste oorzaak was echter dat zowel de electriciteits- als de telefoonbedrading totaal was versleten en sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog niet meer was vernieuwd en bovendien onbekwaam gerepareerd en door de uitbreiding van de stad overbelast. In de afgelopen tien jaar zijn zowel telefoon als elektriciteit geheel vernieuwd en beide functioneren nu voortreffelijk. In Jakarta tenminste, in veel andere steden bestaat nog steeds de oude toestand.
Philips, die de nieuwe telefooncentrale bouwde en het lijnennet vernieuwde, werkte slechts met enkele buitenlandse ingenieurs, maar gaf een aantal Bandoeng-ingenieurs een trainingscursus en leidde ook het lagere personeel als mecaniciens en monteurs op. Dit is geen lofzang op de firma Philips als werkverschaffer, maar uitsluitend een voorbeeld hoe soms in deze ‘boze’ wereld een ‘goede?’ daad wordt beloond. De Arabische regering besloot een telefoonnet aan te leggen in Mekka, de heilige stad van de islam die door geen khafir (ongelovige, dat wil zeggen niet-islamiet) mag worden betreden. Philips was de enige westerse onderneming die over een team van goed opgeleid en in de praktijk getraind hoger, midden en lager kader van islamitische werkkrachten kon beschikken. Zo vertrok een grote groep Indonesiërs naar de heilige stad; ze begonnen en voltooiden het werk en volbrachten en passant de hadj. Ze keerden naar huis terug, niet ‘wiser and sadder’ als The Old Mariner, maar wel rijker (in Arabië worden de hoogste lonen ter wereld uitbetaald) en met meer status, als hadji (iemand die de pelgrimstocht naar Mekka heeft volbracht).