Laatste waarnemingen zijn gedaan in 2017.
De wandeling in PDF formaat.

 

Begin van de wandeling: Setasiun Jogjakarta (Station Toegoe – 1927, Cousin).


Rechts: Spoorwegovergang.

Zooals bekend, is de spoorbaan tusschen de stations Djokja-Toegoe en Djokja-Lempoejangan het drukste verkeerspunt van geheel Indië. Daar passeeren bijna alle treinen van en naar Ooster- en Westerlijnen S.S., alle treinen N.I.S. lijn Semarang-Vorstenlanden, lijn Djokja-Magelang en lijn Djokja-Brossot. Die baan kruist den Toegoeweg en vlak bij dat kruispunt liggen de voornaamste hotels [De Locomotief 29 Juni 1910] 


Ga linksaf: Jl Mangkubumi (Toegoe(weg).
Rechts: Gebouw achter schutting (Hotel Toegoe).


Rechts: (no. 20) Naamloos (Autohandel Fuchs en Rens).

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe Autohandel Fuchs en RensMaatschappij tot voortzetting der zaken voorheen Fuchs & Rens.
De Hoofdzetel van deze Maatschappij is gevestigd te Batavia, waar haar bedrijf thans ongeveer zes-en-vijftig jaar bestaat. Zij heeft op Java te Batavia, Soerabaja, Semarang, Bandoeng en Djokjakarta en op Sumatra te Medan, haar eigen Showrooms, Garages en Reparatie-werkplaatsen, ondergebracht in gebouwen, die alle ook haar eigendom zijn. Voorts heeft zij een eigen Inkoopkantoor te Amsterdam. De Maatschappij heeft thans de Alleenvertegenwoordiging voor geheel Nederlandsch-Indië van de ‘Chrysler’-, ‘Packard’- en ‘Renault’-Automobielen, ‘White’- en ‘Renault’-Vrachtwagens, ‘Fruehauf’-Aanhangwagens, ‘Firestone’-Banden, ‘Prest-O-Lite’-Batterijen en ‘Stewart’-Accessoires. De tegenwoordige Directeuren der Maatschappij zijn de Heren D.Rens en H.Ukkerman. [De Koloniale Roeping, Adv 14]


Rechts: (No. 22) Braak liggend terrein – Nieuwbouw.

Toko Oen, Restaurant en Ice Cream Palace.
Op een ochtend als ik in Toko Oen, 'de' Chinese lunchroom van Jogja, aantekeningen zit te maken – buiten trilt de lucht als gesmolten glas boven het asfalt – schetteren vanuit een naburig huis de klanken van een Carmen-potpourri door de hoofdstraat Malioboro: het stadsorkest repeteert.
[Haasse – Krassen op een rots, 167]

Duizenden menschen zaten op de trottoirs van den Toegoeweg en al maar kwamen troepjes Kliwons, Bekels en andere goden en godjes voorbij. De koeloek op ’t hoofd, de sarong in statige plooien. kalm, statig, recht voor zich uit ziend en ieder met een troepje volgelingen.
[Gonggrijp – Brieven van Opheffer, 201-202] 


Op het kruispunt heette de weg rechtdoor “Djetis” en de 2de weg links “Kranggan.

Men schrijft ons uit Jogja: De bouwplannen zijn de wereld nog niet uit; meer dan een Europeaan wil gronden hebben aan den grooten weg naar Toegoe, waarvoor evenwel hooge prijzen worden gevraagd en waar dan Chineesche winkeltjes zullen moeten worden opgeruimd. [De Locomotief, 8 September 1911]
Ter hoofdplaats zullen de Kranganweg en de Djetiswijk, die het noordelijk gedeelte der kota vormen, doch in een schandelijken toestand verkeeren, binnenkort ter dege onder handen worden genomen. [De Locomotief, 5 Januari 1917]


Ga rechtsaf: Jl Sudirman (Toegoe-wetan of Gondolajoe).
Links: Tugu.

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe Toegoe wetan of GondolajoeMet mijn chauffeur Wijono heb ik weer zo’n typisch Indonesisch probleem. Hij wil me perse naar Dieng – tempels en zwavelbronnen – rijden en me in Wonosobo, het dichtstbijzijnde enigszins geciviliseerde dorpje laten overnachten. Het is duur (voor hier) en begrotelijk: één mens in een busje waarin voor zeven plaats is. Hij goochelt met cijfers en voorstellen, geeft me ritjes in de buurt zogenaamd voor niets, wil me ook nog naar de Merapi rijden en is een goede vriend en buurman van Dick H., dus (?) betrouwbaar. Hij is vijftig-achtig en maakte een grapje over het fallus-vormige monument, de Tugu, dat midden op een kruispunt staat en wel zó dat de sultan van Yogya er vanuit zijn paleis naar kon zitten kijken. 'Hij, met al zijn vrouwen, hij moest wel! Elke dag een half uur, mefrau, voor inspiratie!' Leuk hoor. Bapak Wijono heeft zelf tien kinderen...
[De Vreede – Mijn reis, 50-51]


Links: The Phoenix Hotel.

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe Phoenix HotelDeze villa uit 1918 werd al voor de 2de wereldoorlog omgebouwd tot hotel.
Bezienswaardig is het glas in lood, de vloeren en tegelwanden.

Na 1920 zag je in onze koloniale samenleving een duidelijke hang naar vereuropesing. De Hollandse vrouwen liepen haast nooit meer in sarong kabaja, alleen op zondag werd rijsttafel gegeten, er was weinig belangstelling voor inheemse kunst en cultuur, men ging naar Duitse en Amerikaanse films, danste en zwom in hoofdzakelijk door blanken bevolkte hotels en zwembaden, en de nieuwbouwhuizen werden zo Europees mogelijk gemaakt, kleiner, met minder of geen bijgebouwen, glas-in-loodramen inplaats van de jaloezieluiken, deuren uit een stuk in plaats van de ingewikkelde jaloeziedeuren met spagnoletten en schuifjes, witte tegeltjes; overal. In die huizen was het meestal benauwd, on-Indisch maar toch niet echt Europees.
[Ferguson – Nu wonen daar andere mensen, 221-222] 


Rechts: Vóór de brug lag vroeger op het glooiend terrein west van de rivier de kampung Bondalayu.

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe kampung BondalayuHedenmorgen had op Bondolajoe, alhier, een groote slametan plaats voor eenige honderden inlanders, waarmede officiëel de werkzaamheden voor de stadsuitbreiding zijn begonnen.
Bij het feestmaal, dat op kosten van den sultan werd gegeven, waren verschillende Europeesche en inlandsche bestuurs- en andere ambtenaren tegenwoordig, alsmede de directeur der sultanaatswerken.
Op het terrein der stadsuitbreiding *] wordt begonnen met den aanleg van wegen, waterleiding, riolen en pleinen; tevens worden verschillende grondcomplexen gereed gemaakt voor den woningbouw. [De Locomotief, 24 Januari 1917 a]
*] Gelegen tussen de huidige Jl Jenderal Sudirman en de spoorlijn.


Ga de Kali Code over; (de weg heette van hier af vroeger Gondhokoesoeman).
Rechts: Kampung Code.

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe Kampung CodeRomo Mangun is weg, maar de rehabilitatie van de allerarmsten in een illegale kampong op steile oevers van de Kali Code, waarmee hij eind jaren zeventig begon, wordt voortgezet. Het project, dat hem landelijk bekend maakte, heeft hij overgedragen aan studenten. En wie weet wat die straks, elk op eigen houtje, met de opgedane ervaring ergens anders gaan beginnen. Eigenlijk heet hij Yusuf Bilyarta Mangunwijaya, maar in de kampong wordt deze katholieke priester respectvol aangesproken als Romo Mangun.
De kampong zelf maakt een allesbehalve rijke, maar wel frisse indruk. Overal bloeiende planten in afgedankte blikken en bij het gemeenschapshuis hebben altijd wel een paar vrouwen iets te koop of ze houden tenminste een oogje op de kinderen, die zich aan de waterkant vermaken met een kleine wip. ‘Speeltuin’ staat er met sierlijke letters op een bord. Verderop doen vrouwen de was. Ze kijken op naar wie passeert. Eerst verbaasd, maar dan met een verraste glimlach. Europeanen komen hier niet elke dag. [Groeten van Java, 81-85] 


Steek de Jl Nyoman Oka / Jl Faridan Noto (Sultans Boulevard) over.

De nieuwe weg, die van Bondolajoe over de Kali Tjodé naar de nieuwe wijk loopt en 20 Meter breed zal zijn werd in Sultansboulevard gedoopt. [De Locomotief, 11 Juli 1917]


Ga rechtsaf: Jl Suroto (Matramanboulevard).
Rechts: Dinas Kebudayaan – Monumen Sudirman.

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe Monumen SudirmanDat bevel was eigenlijk overbodig: toen Hatta zijn handtekening zette, hadden stafofficieren aan Soedirmans ziekbed (enkele uren later zou deze in een draagstoel Djokjakarta verlaten) al besloten dat de guerrilla onmiddellijk zou worden ingezet. [Het Koninkrijk der Nederlanden,12, 941-944]
De Sultan werd belast met de gezagsuitoefening – dat gezag droeg hij weer over, toen Soekarno en Hatta op 7 juli onder luide toejuichingen in Djokjakarta arriveerden. Maar extatischer nog was het welkom dat drie dagen later aan Soedirman werd bereid, toen deze, gekleed in zijn verschoten legerjas, de stad binnenreed. [Het Koninkrijk der Nederlanden, 12, 980-981] ; zie ook Aantekeningen per plaats – Yogyakarta.


Ga terug en steek de Jl Sudirman over.
Rechts: Jl Sudirman 75 – Museum Dharma Wiratama (Leger Museum) – in renovatie tot 2018.
              [Open van 8.00 – 14.00; za en zo dicht (?)].

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe Museum Dharma Wiratama... de tweede militaire actie doorgedreven. Djokja werd bezet en de kopstukken der Republiek, Soekarno, Hatta, Sjahrir en Hadji Agoes Salim werden op Sumatra geïnterneerd. Toen greep de Veiligheidsraad in: de strijd moest worden gestaakt, de leiders van de Republiek moesten op vrije voeten worden gesteld, vóór 15 Maart 1949 moest de interimregering gevormd zijn, er zouden vóór 1 October verkiezingen gehouden moeten worden en de souvereiniteit zou uiterlijk 1 Juli 1950 overgedragen moeten zijn. In Augustus ’49 werd toen een begin gemaakt met de besprekingen over de overdracht van de souvereiniteit, die op 27 December plaatshad.
[Koch - Verantwoording, 269] zie ook Aantekeningen Algemeen – Resoluties VN


Ga rechtdoor: Jl Cik Ditiro (Dr. Yap Boulevard).
Links: 7 – R.S. Mata “Dr. Yap” (Prinses Juliana Gasthuis voor Ooglijders. (1923, Fermont-Taen-Cuypers).


Rechts: (no 30) – Naamloos (Klooster St Carolus Boromeus en Noviciaat).

Moeder-overste heeft me verteld, dat de zusters, die hierheen komen van te voren zich wel moeten beraden op de ernst van haar besluit en haar wil tot offervaardigheid, want alleen in geval van uiterste noodzaak keren zij naar het vaderland terug. Nooit meer? Neen, zegt ze, dat is nu eenmaal het offer.
[Romein-Verschoor – Met eigen ogen, 82-83]


Rechts: R.S. Panti Rapih (R.K. Ziekenhuis St. Carolus van de Zusters 'van Onder de Bogen' uit Maastricht – 1929, AIA)

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe R K Ziekenhuis St CarolusDe kamers van het ziekenhuis komen aan de ene kant alle op een overdekte galerij uit, die ze hier emper noemen, aan de tegenover liggende zijde hebben ze alle een soort waranda, die hier voorgalerij heet. Vanuit mijn bed kijk ik door die voorgalerij op een ruim grasveld met bomen, breedvertakte flamboyants, die nog een enkele bloesem van hun inderdaad vlammende bloei over hebben.
[Romein-Verschoor – Met eigen ogen, 74-76]

Toen de Japanners de nonnen als laatste van de Hollandse vrouwen naar de kampen overbrachten, redde men de inrichting voor inbeslagneming, door de leiding over te dragen aan de weinige Javaanse zusters. Dat voorkwam wel niet, dat er tijdens oorlog en ‘militaire acties' van alle kanten ‘gerequireerd' werd, maar men bleef zo goed en zo kwaad als het ging toch draaien.
[Romein-Verschoor – Met eigen ogen, 77] 


Ga de Jl Cik Ditiro terug.
Ga 2de straat linksaf: Jl Kartini.
Ga rechtsaf: Jl Dewi Sartika.

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe Raden Dewi SartikaHet was mede daarom, dat R.A. Dèwi Sartika [1884-1947] het initiatief nam tot de oprichting der meisjesschool ‘Kaoetamaän Istri’ (officieel Sekolah Istri genaamd), welke mede door den krachtigen steun, dien de heer C. den Hamer verleende, in 1904 geopend kon worden. Geen schoolkennis alleen wilde zij daar onderwijzen, neen, meisjes moesten worden uitgerust met al die kundigheden, welke haar te pas konden komen in haar huwelijk, welke haar in staat zouden stellen betere huismoeders te zijn.
De resultaten van dit – eerst zeer bescheiden – pogen waren zóó gunstig, dat de school weldra een groote vermaardheid kreeg; niet alleen in Bandoeng en de Preanger, maar ook ver daar buiten. Haar school telt dan ook het grootste aantal leerlingen, dat een Gouvernements Inlandsche School 2e klasse *] tellen mag, nl. 210, en voortdurend moeten aanvragen om plaatsing worden afgewezen. [Indië, geïllustreerd weekblad, 6, 511-514]

[November 1922] In Bandoeng werd de Zilveren Ster van Verdienste uitgereikt aan Raden Dewi Sartika, hoofd van de Sekolah Kaoetamaän Istri. [Het Indische Leven,4-14, 271]


Dit eereteken heeft de vorm van een ster met twaalf geparelde punten en wordt onderscheiden in vijf klassen: de groote gouden ster, de kleine gouden ster, de groote zilveren ster, de kleine zilveren ster en de bronzen ster. [Geïllustreerde Encyclopaedie van N-I, 988-989]
*] De scholen der tweede klasse behielden voorloopig een leergang van drie jaar, het leerplan omvatte in hoofdzaak enkel lezen, schrijven en rekenen. [Insulinde, 173-174] 


Ga rechts en linksaf Jl Samratulangi.
Steek de Jl Sudirman over.
Links: R.S. Bethesda (Petronella Hospitaal) Intern volkomen gerenoveerd.


Ga even naar rechts en daarna linksaf: Jl Johar.
Ga rechtsaf: Jl Suhartoyo (Progoweg).
T-kruising met Jl Suroto.
Rechts, aan de overkant op de hoek van de Jl Sabirin (Soembinglaan): Perpustakaan Kota [bibliotheek].

Tussen deze en de volgende zijstraat in zuidelijke richting (naar links) lag Karta Pusaka.

Nu was het vast en zeker afgesproken, gisteren, door de telefoon, dat ik afgehaald zou worden, door Lies S., de directrice van Karta Pustaka, het Erasmushuis hier ter stede. Maar Lies was te laat. Zij zei dat mijn vliegtuig te vroeg was: dat kan natuurlijk ook...
[De Vreede – Mijn reis, 30-31]

De Nederlandse Openbare Leeszaal en Bibliotheek in Jogja trekt veel bezoekers; de directrice kan het aantal aanvragen voor Nederlandse lessen nauwelijks verwerken.
[Haasse – Krassen op een rots, 129]

Uiteraard moet alles wat cultuur betreft en door Nederland wordt bekostigd op een koopje, en men is niet altijd even gelukkig met de gezonden boeken. Ook in Indonesië hebben de Nederlands-lezenden behoefte aan meer ‘geëngageerde' literatuur die maatschappelijke problemen behandelt, zowel op politiek, religieus, sociaal, seksueel en psychologisch terrein. Vaag heerst de gedachte dat er hier en daar wel enige censuur wordt uitgeoefend,
[Ferguson – Nu wonen daar andere mensen, 74-75]


Ga linksaf: Jl Suroto (Matramanboulevard).
Ga de 2de straat rechtsaf Jl Sajiyono (Wilislaan).
Links: SMA 3 (Algemeene middelbare school).


Steek Jl Faridan Notto over (Kroonprinslaan).
Ga rechtdoor: Jl Patimura / Ungaran (Meraboelaan).
Links: SDNG 1 (Gouv. Eur. Lagere school).
Links: Huria Kristen Batak Protestan (Gereformeerde Kerk – 1923, Vliegenthart).

‘Zij gezegend wie komt: met de naam van de Heer.
Wij, uit het huis van de Heer, verwelkomen u met de zegen’.
Psalm 118: 26

 


Ga linksaf Jl Nyoman Oka (Sultans Boulevard).

De nieuwe weg, die van Bondolajoe over de Kali Tjodé naar de nieuwe wijk loopt en 20 Meter breed zal zijn werd in Sultansboulevard gedoopt. [De Locomotief, 11 Juli 1917]


Links: (no 18) [RK] Pastoran Kotabaru (Kliniek).
Rechts: Jl Telemoyo (Telomojolaan) (Bisschoppelijk Seminarie – 1928, uitbreiding in 1934, Taen).


Rechts No 3 (Ingang Klooster van de paters Jezuïeten en Ignatius College).

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe Ignatius CollegeDe Spanjaard Ignatius van Loyola (1491-1556) stichtte in 1534 ‘de Sociëteit van Jezus’.

Aangezien het aantal wereldlijke geestelijken te gering bleef, verzocht de aartsbisschop van Utrecht [in eerste instantie] den Jezuïeten zich te willen belasten met de missie in Ned.-Indië.[...]
Het Apostolisch Vicariaat van Batavia, met hoofdzetel te Batavia, omvattende de residenties Bantam, Buitenzorg, Semarang, de regentschappen Batavia, Mr. Cornelis, Koedoes, Pati, Magelang en Temanggoeng, alsmede de gouvernementen Jogjakarta en Soerakarta.
De zielzorg in dit vicariaat is toevertrouwd aan de Sociëteit van Jezus: de Paters Jezuïeten, terwijl als medewerkers werkzaam zijn Minderbroeders Franciscanen en de Missionarissen van de Heilige Familie. [Geïllustreerde Encyclopaedie van N-I., 855-860]


Rechts, op de hoek: Gereja Katolik Santo Antonius – Gereja Kotabaru.

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe R K Kerk St Antonius PaduaILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe St AntoniusR.-k. Kerk St Antonius van Padua (1926, Taen).

In het begin van de jaren twintig van de vorige eeuw heeft een gulle geefster de Jezuïeten de middelen geschonken om op Java drie kerken te bouwen, Dat werden de kerken in Muntilan, Surakarta en Yogyakarta.

Er was echter een voorwaarde aan verbonden: de kerken moesten toegewijd zijn aan de H. Antonius van Padua. En zo staat het beeld van Antonius, van de orde van de Franciscanen, voor een kerk van de orde van de Jezuïeten. Staat er daarom geen toelichting onder het beeld ...?


Volg de weg naar links Jl Abubakar Ali (Boulevard Jonquière).
Recht vooruit de poort van het stadion.

ILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe stadionILW Yogyakarta 3 Tugu Kota Baroe stadion 2Er waren sportdemonstraties in het stadion in Jogja: knotszwaaien door meisjes, die kennelijk het rhythmisch dansgebaar van nature in de botten zat en natuurlijk een baseball-wedstrijd, want zijn we op weg naar one-world-or-none of niet?
Voor ons op de ere-tribune zitten de jonge sultan en de president van de Gadjah Mada-universiteit. Ze spreken... Nederlands. Zeker niet omdat ze geen van beiden iets anders kennen. Misschien om het ingewikkelde protocollaire probleem te ontgaan van hoog- en laag-Javaans of Indonesisch, want een sultan, ook een die zijn functie neergelegd heeft, blijft een sultan, maar een oud Leids student kan in een universiteitspresident niet louter alleen de onderdaan zien. Maar ook wel omdat de Indonesische intellectueel van boven de 25 het Nederlands nog altijd voor in de mond ligt.
[Romein-Verschoor – Met eigen ogen, 65-66]


Houd rechts aan, Jl Yos Sudarso (Sportboulevard / Sportplein).
Ga na Klinik Mata Sehati rechtsaf: Jl Lempuyangan.
Ga twee maal de spoorbaan over.
Ga linksaf: Jl Lempuyangan (Lempoejangan).
Rechts: De voormalige kampong Lempoejangan.

Maandenlang is er in Jogja geen sprake geweest van pest. Totdat in de afgeloopen week zich plotseling weer drie gevallen met doodelijken afloop bij inlanders hebben voorgedaan. Opnieuw in den omtrek van Lampoenjangan, de kampong waar zich destijds de eerste en meeste pestgevallen voordeden, vielen slachtoffers. [De Locomotief, 25 Mei 1917]


Links: Stasiun Lempuyangan.