Begin van de wandeling: Jl Dalemkaum, de Pendopo Kota Bandung, met daarachter de Kabupaten.

ILW-Bandung-Woning-Regent

Woning van de Regent.

Zes brieven aan Tine uit Buitenzorg en Bandung, van eind 1856, geven een goed beeld van één maand uit [Douwes] Dekker's laatste indische tijd. [...] 'Ik bouw echter een beetje op den regent. Ik heb eene visite bij hem gemaakt. Hij was zeer vriendelijk en kende mij nog, zeide hij, van 1846 op Tjanjor. Ook zeide hij (wat die menschen toch op alles letten en onthouden) dat ik zulk een mooi rapport over Krawang had geschreven'.
[Du Perron – Verzameld Werk IV, 418, 424-425]
Haar moeder was als klein meisje door de ouders toegezegd aan de regent van Bandung, de Wiranata Kusuma waarover ik al eerder sprak, maar had kort voor de feitelijke voltrekking van het huwelijk scheiding aangevraagd toen zij in de Bandungse kabupáten de kinderschaar zag die haar echtgenoot in afwachting van de komst van zijn huwbaar geworden Tjianjurse bruid bij zijn bijvrouwen had verwekt.
[Fabricius – Een reis door het nieuwe Indonesië,108]
Een voorbeeld van ander vooruitstrevend gedrag. [Indië, geïllustreerd weekblad-6, 167]
De verlening van den Adipati-titel aan de regent. [Indië, geïllustreerd weekblad, 7, 790-793], [Het Indische Leven 1, 713]
De regent van Bandoeng heeft zich – na enige aarzeling – nu ook openlijk achter de aktie voor een Indonesisch volksleger geschaard.
[Bouwer – Het vermoorde land, 210-211]


Ga
, met de rug naar de Pendopo Kota Bandung, rechtsaf: Jl Dalemkaum.
Rechts: nr. 56 Kantor Hukum Sutinah.

 ILW-Bandung-Bioscoop

Bioscoop.

Wanneer wij in de bioscoop kwamen, was die gewoonlijk al halfvol met kinderen en opgeschoten jongens en meisjes, die ijs of lollies zaten te eten of tussen de rijen stoelen heen en weer liepen.
[Haasse, Zelfportret als legkaart, 96]

Morgen worden 4 Bandoengse bioscopen heropend. 'Blood and Sand' in twee, Indonesische films in de twee andere theaters. Twee voorstellingen per dag. Hogere rangen alleen voor Japanners, midden-rangen voor Indonesiërs, laagste rangen voor Europeanen, de pariahs en 'outcasts' van Indië ...
[Bouwer – Het vermoorde land, 59]


Zicht op
: Taman Alun-alun
Steek over naar de Alun Alun en ga in noordelijke richting.


Links: Zicht op de Masjid Raya Bandung.

De moskee is na de oorlog drie maal verbouwd en vergroot.
Soekarno [...] richtte met een studiegenoot, ir Anwari, een ingenieurs- en architectenbureau op. Hun kantoor hadden zij op de aloon-aloon, in een der aan de moskee grenzende huizen.
[Koch - Verantwoording, 191-192]
De moskee is in 1942, aan het begin van de oorlog, gebombardeerd.
[Bouwer – Het vermoorde land, 15]
Maar is daarna weer in gebruik genomen. [Bouwer – Het vermoorde land, 243-244]

Een hartenkreet uit 1935 over het verdwijnend stadsschoon: [Locale Techniek-4-3, 4]


Rechts, op de hoek met de Jl Asia Afrika, aan de voormalige Postweg Oost 54-56, stond Drukkerij en Boekhandel Mij. Vorkink.


Ga Linksaf: Jl Asia Afrika
 (de Groote Postweg).
Rechts: nr. 61 Bank Mandiri "NEDHANDEL NV" is na 2012 aangebracht.

[1914] Het nieuwe agentschapsgebouw der Nederlandsche Handel Maatschappij te Bandoeng is gebouwd op een terrein aan den Grooten Postweg in de nabijheid van de agentschappen van de Javasche Bank, de Ned.-Ind. Escompto Mij en der Ned.-Ind. Handelsbank. Het is het tweede agentschapsgebouw door het Architecten-Bureau Ed. Cuypers & Hulswit te Weltevreden ontworpen voor genoemde Maatschappij.

De uitvoering werd opgedragen aan het Technisch Bureau Hulswit & Fermont te Weltevreden. [Het Ned.-Indisch Huis-1, 254-256] [Cuypers]  
De Nederlandsche Handelmaatschappij, op initiatief van Koning Willem I uit het huis van Oranje-Nassau opgericht in 1824 (de Koning garandeerde een rente van 4½ % en tekende in voor 4 miljoen gulden), is een naamloze vennootschap van koophandel. [Geïllustreerde Encyclopaedie van N-I, 96, 99] De maatschappij speelde een cruciale rol in het cultuurstelsel. [Geïllustreerde Encyclopaedie van N-I, 231-233] 
ILW Bandung NHM 02


Rechts
: nr. 55 PT Waskita Karya (was Aanneming Mij Volker e.a.).
Rechts: nr. 53 Asuransi Jiwasraya.

Gebouw Nillmij.
Gebouwd door de architecten Snuyf en Wiemans. [Indisch Bouwkundig Tijdschrift - 27, 78] 

1942 – De Nederlandse Handelsmaatschappij is ook gesloten en 'dibeslah'. Ook het hoofdpostkantoor en het Nillmy-gebouw. Hier heeft de 'Barisan Propaganda', de propaganda-afdeling van het Japanse leger, zich gevestigd. [Bouwer – Het vermoorde land, 22-23]
In het Nillmy-Gebouw werd ik toegelaten tot mevrouw Van der Elst, de Japanse echtgenote van de oud-resident van Bantam, die – ofschoon zeer pro-Hollands – als liaison-persoon een grote rol op het kantoor der Japanse propaganda speelt. [Bouwer – Het vermoorde land, 36b]

[Het Indische Leven 2, 293] [1920] →

ILW-Bandung-Nillmij


Rechts
: nr. 51 Bank Mandiri.
In 1913 gebouwd voor de Nederlandsch-Indische Escompto Maatschappij. [Het bankwezen, 108-116]

Links op de hoek: Het voormalige Hotel Swarha. In 1954 in de stijl van architect Aalbers (Hotel Savoy-Homann) gebouwd om bezoekers aan de Asia Afrika Conferentie onder te brengen.

Steek de straat over via de voetbrug. 

Links: Kantor Pos Besar Bandung.

 ILW-Bandung-Postkantoor

Post- en Telegraafkantoor.

Gebouwd door J. van Gendt, werkzaam bij de Landsgebouwendienst in 1927-28.

Plannen voor een nieuw kantoor waren er al in 1917 en 191.9 [De Locomotief, 17 Februari 1917],
[Indisch Bouwkundig Tijdschrift-22, 235]
De mening over Indo-medewerkers in 1917: [De Locomotief 25 Juni 1917]

Op de Grote Postweg is het postkantoor, ik herinner me alle gebouwen, witgeel en pompeus, ik herken ze op de manier waarop ik hier zoveel herken – een nauwelijks bewust waargenomen maar toch ingeprent decor van vorm en kleur. Ook vroeger zullen de onderste randen van deze officiële stenen gebouwen bontgekleurd zijn geweest door menselijk aangroeisel. [Ferguson – Nu wonen daar andere mensen, 159-160].


Ga
linksaf: Jl Banceuy (was Oude Kerkhofweg of Bantjeuj).

Na zijstraat, rechts: het terrein van de voormalige Banceuy-gevangenis.

 ILW-Bandung-Gevangenis-1 Gevangeniscel 5, de 'Cel van Soekarno'.

Ir. Soekarno werd in 1930 door een buitengewone rechtbank tot vier jaren gevangenisstraf veroordeeld, maar toen hij twee jaren opgesloten geweest was werd de rest van de straf hem kwijtgescholden.
[Koch – Batig slot, 38]

In een roman heet Soekarno 'Halim'
Op een zoo'n ochtend, midden Juli, juist na Van Westens heengaan, keert Halim, gevolgd door een waker met rammelende sleutels, langzaam naar zijn cel terug. [Ter Haghe – Iboe Indonesia, 86-87]

ILW-Bandung-Gevangenis-2 


Ga rechts af: Jl Naripan (was de Verlengde ABC straat. [De Locomotief 3 Mei 1917].)

Zicht op een hoektoren van de voormalige gevangenis.


Ga rechtsaf: Jl Cikapundung Barat (was Tjikapoendoeng West).

Rechts: nr. 1 PT Perkebunan XII.

 ILW-Bandung-PAIK

Het in ± 1937 gebouwde Preanger Administratie Incasso Kantoor: PAIK.

De Kock, Sparkes & Co.: Administratie Ondernemingen, Kas Ondernemingen, Verkoopafdeling, Agentschap I.M.C.
J.A.C. de Kock van Leeuwen & Co.: Incasso & Administratie, Passage & Tourisme, Huizen & Assurantie.
Een voorbeeld van een ondernemer: [Persoonlijkheden, 824-825]


Links
: Perum Listrik Negara. 

ILW-Bandung-GEBEO-1 ILW-Bandung-GEBEO-2 Gemeenschappelijk Electriciteitsbedrijf Bandoeng en Omstreken: GEBEO.

De linker foto toont het gedeelte van het kantoor dat in 1922 door de architect Wolff Schoemaker is gebouwd. [Wolff Schoemaker] 
Rechts een foto van het gedeelte dat van 1953-56 ingrijpend is verbouwd en uitgebreid o.a. met het torenelement door de architect Gmelig Meijling[Gmelig Meijling] 
Het gebouw dat aan de Jl Asia Afrika stond was in 1920 gebouwd voor het Technisch bureau Soenda en door de GEBEO overgenomen. In de bersiaptijd was het echter ernstig beschadigd.

Expositie van het GEBEO op de Jaarbeurs van Bandung:
[Indië, geïllustreerd weekblad-9, 204-205]


Ga linksaf
: Jl Asia Afrika (was Groote Postweg Oost).

Links: nr. 63 Perum Listrik Negara.

Rechts: nr. 92. 

De Nederlandsch Indische Handelsbank lag op de oostelijke oever van de rivier de Ci Kapundung.
De bank was gebouwd door het architectenconsortium ‘de Bouwploeg’ en de opening vond plaats in 1911. [De Locomotief, 28 Augustus 1911] 

Weer veel Indonesiërs op straat, meer nog dan gisteren. Ik passeerde de Nederlands-Indische Handelsbank. Een tafel met een groen kleed er op stond voor de ingang. Drie Japanners zaten er achter in rieten stoeltjes. Een schildwacht stond wijdbeens er voor. Op de tafel een fles whisky en een paar pakjes sigaretten. 
[Bouwer – Het vermoorde land, 22a] 

ILW Bandung Handelsbank 02


Links
: Gedung Merdeka. 

 
Rechts: nr. 100 Suryana Megah Lestari / PT Karya Nusantara. 

 ILW-Bandung-Visser-En-C

Boekhandel (-drukkerij) Visser & C.

Verbouwing door Gmelig Meijling in 1938-1940.

Toch valt er nog wel wat te melden ten opzichte van de stad zelve, die maar aldoor naar grootheid streeft. Het is misschien deze roep die van haar uitgaat, welke enkele nieuwe firma's deed besluiten, zich hier te vestigen. Zoo zal Visser en Co. van Batavia een drukkerij openen in een fraai pand nabij de sociëteit Concordia, aan de Aloen-aloenweg.
[De Locomotief 29 Juli 1910]


Rechts
: Links van 'Visser'.

Stond de 2e handsch boekhandel De Boekenbeurs.

Ik was negen jaar toen we voor het eerst in Indië kwamen. Ons eerste huis was hier, schuin tegenover Concordia, oom Leo had daar zijn tweedehands boekenzaak gevestigd, de Boekenbeurs. Naast het huis loopt, net als toen, een modderig pad omlaag, door een zijdeurtje kwam je het woongedeelte binnen. Nu is er een drukkerij gevestigd. Wil ik daar nog in? Vraagt Suwati, op het pad wijzend. Nee. Net wordt een eentonig refrein: nu wonen daar andere mensen.
[Ferguson – Nu wonen daar andere mensen, 160]


Links
: Museum Konperensi Asia Afrika – Open: dinsdag – zondag 8-12 en 13-16.

ILW-Bandung-expositie-1 De feestzaal van de voormalige sociëteit, nu expositieruimte.
De eerste sociëteit dateerde uit 1895 en stond op de hoek van de Jl Asia Afrika / Jl Braga. →

Architect Aalbers bouwde in 1940 op die plaats een nieuwe feestzaal, die verbonden is met het hoofdgebouw. [Aalbers] 

ILW-Bandung-expositie-2


Ga linksaf
: Jl Braga (was Bragaweg). [Het Indische Leven-2-40, 799]

Links: nr. 1 New Majestic.

ILW-Bandung-Majestic

Bioscoop Majestic.
Door Wolff Schoemaker gebouwd in 1922 als Bioscoop Concordia. De Kalakop in de gevel is de signatuur van de architect. Hoe de bouwgrond hier in prijs stijgt toont het aanbod van een stukje grond van 700 M², naast de sociëteit aan den Bragaweg, voor 14 mille aan. [De Locomotief 17 Augustus 1910]

Concordia: verre, onbereikbare feesten, glans. De bioscoop die erbij hoorde: om half elf 's zondagsochtends kindervoorstelling, cowboyfilms of Janet Gaynor, de pianist die de immers nog zwijgende films begeleidde een steeds vlugger ging spelen als het spannend werd – en dan stond je buiten, verblind in de stikkende zon.
[Ferguson – Nu wonen daar andere mensen, 160-161]

Deze song is uit de film Sneeuwwitje van Walt Disney. Ook in Indië een daverend succes. May en ik zijn er met mijn vader heen geweest. Om de hoek hier, in de bioscoop Majestic, waar we zoëven langs liepen. Ik dacht al, dat gebouw komt me bekend voor. In de pauze kregen we een flesje limonade. 'Orange Crush' heette dat spul.
[Springer – Bandoeng-Bandung, 81-82]

De namen van de 'Elita'- en 'Majestic'-theaters zijn nog snel veranderd, respektievelijk in 'Fuyi' en 'Ginza'.
[Bouwer – Het vermoorde land, 84]


Rechts
: Hotel Ibis.

ILW Bandung Hotel Wilhelmina

Alle Italiaanse onderdanen worden per 1 augustus a.s. geconcentreerd in het voormalige pension Van Hengel aan de Oude Hospitaalweg. Zij worden 'beschermd'. Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen fascisten en niet-fascisten. Zij moeten hun hele hebben en houden verkopen en mogen slechts lijfgoed meenemen. Zij moeten in het pension betalen: f 250, – per maand voor volwassenen, f 150, – voor ieder kind. Voor de Duitsers schijnt het voormalige Wilhelmina-Hotel – thans 'Sakura-Hotel' – te worden gereedgemaakt.
[Bouwer – Het vermoorde land, 362]

Het 3de hotel van Bandung: [De Locomotief, 9 October 1911], Onderdak voor nieuwkomers: [Indië, geïllustreerd weekblad-5, 50a] 


Meteen daarna rechts een muur. 

Hier stond het gebouw van de Handelsvereeniging Onderling-Belang.

Het Japanse warenhuis 'Tjioda' heeft in het pand van 'Onderling Belang' aan de Bragaweg zijn deuren heropend. Voorlopig kunnen Europeanen er niet kopen.
[Bouwer – Het vermoorde land, 272]
Het lijkt wel een reklameweek van de 'Bijenkorf: 'Bij inlevering van 1 karaat wordt een bon verstrekt, waarmee men tegen de officiële prijs in het warenhuis Tjioda stof voor een japon mag kopen.'
[Bouwer – Het vermoorde land, 317a]
Op een conferentie in een Bandoengse wijk tussen Japanse politie-ambtenaren en buurthoofden, stelde een Indische vrouw de vraag, waarom Europeanen met hun distributiekaarten geen stoffen, japonnen of sarongs kunnen kopen in het centrale warenhuis 'Tjioda', terwijl de Indonesische burgers dit recht wel hebben.
[Bouwer – Het vermoorde land, 331-332]


Ga terug 
naar de Jl Asia Afrika.

Links: nr. 2-6 Kimina Farma 10 (was Apotheek Rathkamp & Co).

Ga linksaf: Jl Asia Afrika (was Groote Postweg Oost).

Rechts: nr. 110-104 OCBC NISP.

Toko 'De Vries'.
NB. Opschriften onder de dakrand.
De plannen voor het [...] nieuwe tokogebouw van de Maatschappij tot voortzetting der zaken voorheen J.R. de Vries & Co. te Bandoeng [Boek- en papierhandel, huishoudelijke artikelen, dranken, provisiën enz] zijn gemaakt door het Architecten-Bureau Ed. Cuypers en Hulswit te Weltevreden en behooren tot de eerste plannen, welke na de oprichting in 1909 door dit Bureau in Indië zijn gemaakt.
[Het Ned.-Indisch Huis-1, 161-168]
ILW-Bandung-Toko-De-Vries


Rechts
: vóór het Hotel Savoy Homann: 'Soekarno's tien beginselen'. 

ILW-Bandung-Soekarnos-10 In Bandung had in 1955 de Afro-Aziatische Conferentie plaats; het was de bakermat van een van Sukarno's concepties, de Dasa Sila, Tien Beginselen ter Bevordering van Wereldvrede en Samenwerking. Bandung heeft nog steeds de naam de meest 'Europese' stad van Indonesia te zijn: de prijzen, die ex-president Sukarno jaarlijks placht uit te reiken voor de best-onderhouden, zindelijkste stad van het land, gingen als regel naar Bandung.
[Haasse – Krassen op een rots, 123-124]


Rechts
: nr. 112 Hotel Savoy Homann. 


Links
: Prasati Bandung KM “0” – Bandung "0" Km Milestone.


Links
: Grand Hotel Preanger


Ga linksaf
: Jl Tamblong (was Tamblongweg).

Rechts: nr. 12-18 Bank Pacific. 

 ILW-Bandung-Bank-Pacific

Internationale Crediet- en Handelsverg. Rotterdam.

[1922 – 3e Jaarbeurs te Bandoeng] Evenals in het hoofdgebouw is in de machinehal de ruimte meer economisch gebruikt; jammer is het, dat een hoek leeg staat; de Internationale Crediet- en Handelsvereeniging 'Rotterdam', welke met eene Skoda Benzine locomobiel zou uitkomen, ontving deze machinerieën te laat uit Europa, zoodat zij zich op het laatste oogenblik moest terugtrekken.
[Indië, geïllustreerd weekblad-6, 637]


Rechts
: nr. 20-22

 ILW-Bandung-Athletic-Bar

Café Biljart Athletic Bar, Harry Ploos, Boksleeraar, Imp. van Boksart.

"Kom je nu net van het train-lokaal?" vroeg ik.
"Ja, en ik wou half dat ik er maar niet heengegaan was. Het bokslievend publiek hier kon deze dag wel eens vervloeken. Het is dat lamme humeur van me, zie je, dat me als sportsman parten speelt. 't Gaat een gegeven ogenblik, dan is het mis. En dan... "
"M'n goede man, waar heb je het over??" informeerde ik.
"Alleen maar, zeide Jip, aanstellerig langgerekt, dat ik de heer Van Dure zoëven een gat in z'n hoofd heb geslagen. Dat wil zeggen: de deur heeft het gedaan. Als je er eens even heen wandelde zou je zien dat een van de panelen er zo'n beetje bijhangt. Maar de oorzaak van al dat moois ben ik, vrees ik".
[Perron, du – Verzameld Werk V, 587-588]


Ga linksaf
: Jl Naripan (was Naripanweg).

Rechts: (nr. 9). Yayasan Pusat Kebudayaan.

 ILW-Bandung-Kring-Bandoeng

Gewestelijk Kwartier van de Kring Bandoeng der Nationaal Socialistische Beweging.

In de bloeitijd van de N.S.B., 1934-'37, in Indië, toen deze daar ongeveer 2000 leden had, werd per jaar f 20-30.000 naar het bestuur in Nederland overgemaakt. Daarna verminderde het aantal leden, omdat men terugschrok voor het optreden der duitse nationaal-socialisten zodat in april 1940 de partij in Indië nog ongeveer 1100 leden telde en 700 donateurs. Op een totaal aantal nederlanders van 300.000 is dit een gering percentage.
[Van Heekeren – Batavia seint: Berlijn, 67]


Links
: op de hoek met de Jl Braga: bank bjb.

ILW-Bandung-DENIS-1

DENIS: De Eerste Nederlandsch – Indische Spaarkas.

Gebouwd in 1935 door architect Aalbers. 

Tenslotte werd met voorlichting van arch. Aalbers het Denis-gebouw en de nieuwbouw van Savoy-Homann bezichtigd. [Locale Techniek-7-6, 172]

ILW-Bandung-DENIS-2


Rechts:
op de hoek met de Jl Braga.

Plaats van het I.E.V. Clubhuis en het Secretariaat Afdeeling Bandoeng van het Indo Europeesch Verbond.

Terwijl in de inheemse wereld honderden langs de weg van honger stierven trachtte men die stemming in uitgelatenheid te verdrijven, – als de çi-devants der Franse aristocratie, die ten tijde der revolutie in de gevangenissen zich aan spel en dans overgaven in afwachting van hun executie. Hetzelfde verschijnsel hadden wij gezien toen de Japanners in Februari-Maart 1942 op Java landden. Het bestuur der IEV-Club te Bandoeng had toen aan de leden een circulaire gezonden met de mededeling, dat opnieuw gelegenheid zou bestaan tot roulettespel. Het was weinig minder dan een schandaal. [Koch - Verantwoording, 266]


Ga rechtsaf
: Jl Braga


Rechts:
nr. 22-24 Sumber Hidangan.

ILW-Bandung-Snoephuis Het Snoephuis, was een goedkopere lunchroom dan Maison Van Bogerijen.


Links:
nr. 41, 43 en 45 "Toko Populair." 

ILW-Bandung-Bavosta

 ← Apotheek "Bavosta" De Bataviasche. Volks- & Stadsapotheek.

Nr 43. Horlogerie Stocker.
[Bouwer – Het vermoorde land, 317b]

Toko Populair, gramophones, platen, foto's en radioartikelen →

ILW-Bandung-Toko-Populair


Rechts
: nr. 40 PGN en nr. 56.

ILW-Bandung-Ned-Ind-Gas-Mij

 ← Ned.- Ind. Gas. Mij., Showroom en kantoor,
tevens Secretariaat Kon. Instituut v. Ingenieurs, Groep Ned. -Indië en het Secretariaat van de Normalisatieraad.
[Locale Techniek-8-4, 107, t.o. 114]
Gebouwd in 1919 voor de firma Becker en Co. Het is een van de eerste werken van architect Wolff Schoemaker.

Keller's Modemagazijn en Kleermakerij →

Kellers magazijn voor herenkleding is er nog steeds, zelfde naam. Zoon Eddy was een vrolijke krullerige roomse jongen, en omdat hij rooms was had hij zoveel vuile praatjes zeiden zijn klasgenoten.
[Ferguson – Nu wonen daar andere mensen, 161]

ILW-Bandung-Keller-s


Rechts:
nr. 58 Braga Permai.


Ga linksaf
: Jl Suniaraja (Gang Affandi).

Links: nr.7-9 new Braga club, in 1941 gebouwd als Braga Theater door architect Aalbers.

Ga terug en vervolg de route in de Jl Braga.

Links: (nr. 127) Landmark.

 ILW-Bandung-van-Dorp-En-Co

Boekhandel en Drukkerij G.C.T. van Dorp & Co.

Gebouwd in 1921 door Wolff Schoemaker, die het als voorbeeld neemt voor een goede architectuur-stijl. [Indisch Bouwkundig Tijdschrift-26, 194]
NB. De kalakop.

Toen ik vanmorgen in de boekhandel van Van Dorp was, zag ik daar een bordje met de mededeling, dat aan Japanse klanten een korting van 20% moet worden verleend. De Japanse officieren blijken, volgens de verkoopsters, voornamelijk te zijn geïnteresseerd in Engelse boeken en vooral in pornografische lektuur waarvan bij het deftige Van Dorp de keuze nou niet zo groot is.
[Bouwer – Het vermoorde land, 31]


Links: nr. 135 bank bjb

 ILW-Bandung-Priangan

Residentiekantoor Afd. Priangan, 's Landskas, Algemeen Ontvanger en Landsvendukantoor Bandoeng.
Gebouwd als Hoofdkantoor van de Oliefabriek "Insulinde" door Wolff Schoemaker in 1918 (het linker deel) en in 1921 (het rechter deel). [De Locomotief 21 Mei 1917]
De olie-industrie is 'uiteraard' in Nederlandse handen, [Indië, geïllustreerd weekblad, 4, 279], maar ondanks dat keert het tij. [Indië, geïllustreerd weekblad, 5, 643]

Het is wel een débâcle en al wisten velen, die er in zaten, dat de leiding van Insulinde en het beheer van de zaken niet deugde (zooals ik je trouwens vroeger wel heb geschreven), dat het zoo'n vaart zou loopen als nu had toch wel niemand kunnen denken. Weliswaar is het overal misère, in welke branche je ook komt, rubber, koffie, thee, zelfs suiker, en de omstandigheden op onze aarde zijn voor een groot deel schuld aan het algemeene fiasco, doch bij een goed beheer en praktische leiding had er van Insulinde toch heel wat meer kunnen terecht komen, dan thans het geval is.
[Walraven – Brieven, 81-82] [Walraven – Brieven, 97]


Rechts:
nr. 108 Bank Indonesia.

 ILW-Bandung-Javasche-Bank

De Javasche Bank.
[Geïllustreerde Encyclopaedie van N-I, 95-96], [Nederlandsch Indië – Oud & Nieuw-3, 327, 329]
De bank is gebouwd in 1918 door het Architecten-Bureau Ed. Cuypers en Hulswit.

Bij besluit van de opperbevelhebber zijn de Javase Bank – waarvan de heropening al maanden geleden door de bezetters werd bekendgemaakt – en 8 andere Indische banken geliquideerd. Deposito's zullen alleen worden terugbetaald 'als er geld beschikbaar is' (hetgeen uiteraard niet het geval is). En dan nog uitsluitend aan Chinezen en Indonesiërs. Het bankpapier van de Javase Bank blijft gedeeltelijk in omloop. Van Indonesische zijde hoorde ik, dat het geleidelijk zal worden ingenomen, tot op een bedrag van ongeveer 500 miljoen gulden. Dat laten de Japanners in circulatie voornamelijk om het vertrouwen in het bezettingsgeld – waarvan de koers officieel gelijk is aan die van de Indische gulden – op peil te houden.
[Bouwer – Het vermoorde land, 135a]


Ga links af
: Jl Perintis Kemerdekaan (was Landraadweg).

Rechts: Gereja Protestan "Bethel".


Rechts:
nr.5 Gedung Indonesia Menggugat (Museum).


Links:
spoorwegviaduct boven twee wegen.

ILW Bandung het dal Eind jaren dertig van de vorige eeuw bestond het plan om de Jl Asia Afrika te verbinden met de Jl Aceh. Daartoe zou een weg met twee banen worden aangelegd door 'het dal' van en aan weerszijden van de Ci Kapundung. Een klein gedeelte van dit plan is maar gerealiseerd en zichtbaar onder het spoorwegviaduct. 


Ga de brug over
.

Zicht op Kereta Api Indonesia.


Voor aansluiting op de wandeling Bandung – centrum – B:

1ste Mogelijkheid: – naar het begin van de route centrum – B. (op plattegrond: in het groen)

Ga onder het spoorwegviaduct door.

Houd zoveel mogelijk rechts aan en volg, naast de spoorweg, de Jl Stasiun Timur.

Rechts: Stasiun Kerate Api.

 

2de Mogelijkheid: - naar de kruising met de Jl Aceh en restaurant BMC. (op plattegrond: in het groen)

Ga terug naar de kerk.

Ga linksaf: Jl Wastukencana.

Volg de weg tot de kruising met de Jl Aceh.

 

De laatste waarnemingen zijn gedaan in 2015.
Bijgewerkt in september 2015.

 

De wandeling in PDF formaat